Kaspi.kz Қазақстанның жасанды интеллект бойынша ұлттық құрамасын қолдайды
Оқушыларды IOAI 2026 олимпиадасына қалай дайындап жатыр
Сенбі күні жаңа Qazaq AI Research University ғимаратында адам қарасы аз болды. Тек бір аудиториядан ғана пернетақта дыбысы естіледі. Онда компьютер алдында отырған мектеп оқушылары ойын емес, бағдарламалық код пен жасанды интеллект модельдерінің графиктерін әзірлеп жатыр. Бұл – оқу-жаттығу жиындарының соңғы кезеңі. Дәл осы жерде 2026 жылғы Халықаралық жасанды интеллект олимпиадасында (IOAI 2026) Қазақстанның намысын қорғайтын оқушылар іріктеледі. Олимпиада тамыз айында алғаш рет Астанада өтеді. Дайындық жұмыстары спорттық бағдарламалау федерациясының бас серіктесі Kaspi.kz компаниясының қолдауымен ұйымдастырылған.
Kaspi.kz мектеп оқушыларының IT-командаларын дамытуға қатарынан екінші жыл қолдау көрсетіп келеді. Компания іріктеу кезеңдерін, оқу-жаттығу жиындарын ұйымдастыруға және қазақстандық оқушылардың халықаралық олимпиадаларға қатысуына көмектеседі. Биыл Kaspi.kz Астанада өтетін IOAI 2026 халықаралық олимпиадасын өткізуге де қолдау көрсетіп отыр. Ауқымды шараға 100-ден астам елден шамамен 600 қатысушы келеді деп жоспарланған.
Байқаудың аяқталуына 20 минут қалғанда аудиториядағы тыныштық бұрынғыдан да үдей түсті. Кейбір қатысушылар тапсырмаларын тапсырып үлгерсе, енді біреулері соңғы сәтке дейін кодын қайта қарап, толықтыру енгізіп отыр.
Әбу Қанабек
Алматы қаласындағы РФММ оқушысы
«Жарыстың басым бөлігінде менде жақсы ұпай болмады. Қатты уайымдадым. Бірақ соңына қарай бір тапсырмам сәтті шығып, маған ұпай әкелді. Сол тапсырманың арқасында жарыстан шығып қалмай, жарыста қалдым деп ойлаймын».
Соңғы тапсырма аяқталғаннан кейін қатысушылардың көңілі жайлана түсті. Олар енді ұлттық құраманың қорытынды тізімі жарияланатын сәтті күтіп отыр. Сол жерде жаттықтырушылардың, кураторлардың және мектеп оқушыларының бір-бірімен етене араласып кеткені байқалды. Ресмилік сезілмеді. Спорттық бағдарламалау федерациясының бас хатшысы оқушылармен әзілдесіп, оларға ақыл-кеңесін айтып отыр. Ал оқушылар ұйымдастырушылармен еш қысылмастан күнделікті тұрмыстық мәселелерді еркін талқылады.
Барлығын шешетін 10 күн
Оқу-жаттығу жиындары 10 күнге созылды. Осы уақыт бойы қатысушылар таңертеңнен кешке дейін дәрістерге қатысып, тәжірибелік жұмыстар орындап, түрлі тапсырмаларды шешті. Жиынға еліміздің ең мықты 15 оқушысы қатысқан. Олар Қазақстанның түкпір-түкпірінен 500-600-ге жуық оқушы өтінім берген AI Olymp ұлттық іріктеуінің жеңімпазы атанды. Алдымен онлайн кезең өтті, кейін республикалық чемпионат ұйымдастырылды. Осыдан кейін ғана үздік қатысушылар Астанаға финалдық іріктеуге шақырылды. Мұнда 15 оқушының ішінен Қазақстанның ұлттық құрамасына тек 8 оқушы ғана қабылданады.
«Бізді Спорттық бағдарламалау федерациясы деп бекер атамайды, өйткені бұл да – спорт. Мұнда режим, тәртіп және тұрақты жаттығу бар. Ең бастысы тек нәтиже емес. Біз “ел намысын 8 адам қорғайды” дегенде, қалғандары жеңілді дегенді білдірмейді. Бұл – бір қауымдастық. Олар алдағы уақытта да бірге дамып, бірге жұмыс істеп, жаңа жобаларды жүзеге асырады».
Данабек Қалиаждаров
Спорттық бағдарламалау федерациясының бас хатшысы
Мұндай жүйелі дайындық тек тәртіпті ғана емес, сонымен қатар тұрақты ресурстарды да қажет етеді.
«Мықты ұлттық құраманы даярлау – бір турнир немесе бір оқу-жаттығу жиыны ғана емес. Бұл – уақытты, ресурсты және үздіксіз дамуды талап ететін жүйелі жұмыс. Сондықтан Kaspi.kz компаниясының қолдауы біз үшін ерекше маңызды. Осындай серіктестіктің арқасында біз мектеп оқушыларын халықаралық олимпиадаларға дайындап қана қоймай, талантты жастардың дамуына, жарыстарға қатысуына және Қазақстанның намысын ең жоғары деңгейде қорғауына мүмкіндік беретін тұрақты экожүйе қалыптастырып жатырмыз», – дейді Данабек Қалиаждаров.
«Бұл менің шетелге алғаш рет шығуым еді»
Ал ұлттық құраманың тағы бір мүшесі өткен жылы алғаш рет халықаралық олимпиадаға қатысқан тәжірибесі туралы айтты.
Сұлтанби Исатай
Қарағандыдан келген ұлттық құрама мүшесі
«Өткен жылы олимпиада өте керемет өтті, біз Қытайға бардық. Бұл Қазақстан үшін алғашқы олимпиада болса, мен үшін де шетелге алғаш рет шығуым еді. Ол мен үшін өте үлкен тәжірибе болды». Өткен жылы Қазақстан құрамасы жоғары нәтиже көрсетіп, әлемнің үздік командаларының қатарына енген еді. Алайда Сұлтанбидің айтуынша, биылғы дода бұдан да тартысты болмақ. «Биыл қиынырақ болады. Қатысушылар саны көбейді, бәсекелестік артып келеді. Демек, тапсырмалар да күрделірек болады», – дейді ол.
Сұлтанби бағдарламалаумен тек 9-сыныпта айналыса бастаған. Алғашында фронтенд бағытын меңгеріп, React технологиясын үйреніп, веб-сайттар жасаған. Кейін жоғары сынып оқушысы оны табиғи тілді өңдеу (NLP) бойынша мектеп жобасына шақырғаннан кейін оның қызығушылығы жасанды интеллект саласына ауысқан.
«Сол кезде мен алғаш рет машиналық оқытуды (ML) үйрене бастадым, кейін табиғи тілді өңдеу (Natural Language Processing, NLP) бағытын меңгердім. Содан бері бұл сала маған қатты ұнап кетті», – деп еске алады Сұлтанби.
Осыдан кейін оның жетістіктері бірінен соң бірі жалғасты: республикалық кезеңде алтын медаль жеңіп алды, оқу-жаттығу жиындарында бірінші орын иеленді, кейін халықаралық кезеңде де алтын жүлдеге қол жеткізді. Қазір ол олимпиадаға екінші рет қатысу үшін дайындалып жатыр. Сұлтанби күн сайын компьютер алдында 7-8 сағат өткізеді. Оның 3-4 сағатын нақты тапсырмаларды шешуге арнайды. Бағдарламалаумен қатар экономика, тарих және урбанистика тақырыбындағы мақалаларды оқиды. Дайындық барысында нейрожелілерді белсенді пайдаланады және күрделі тақырыптарды түсіну үшін көбіне Claude жүйесіне жүгінетінін айтады.
«Анам жай ғана “қатысып көр” деді»
Даужанның ұлттық құрамаға келу жолы кездейсоқ басталған.
Даужан Бекетов
Алматыдағы №165 гимназия оқушысы, ұлттық құрама мүшесі
«Анам Instagram-нан олимпиада туралы жазбаны көріп: “Қатысып көр”, – деді. Мен қатысып көрдім, сөйтіп бәрі сәтті болды». Бүгінде Даужан – мектеп оқушылары арасындағы Халықаралық жасанды интеллект олимпиадасының (IOAI 2025) қола жүлдегері, спорттық бағдарламалау бойынша бірнеше жарыстың жүлдегері және алдағы халықаралық додада Қазақстан намысын қорғайтын ұлттық құраманың мүшесі. Оның спорттық бағдарламалаудағы жетістіктері де аз емес: халықаралық олимпиадада қола медаль, республикалық кезеңдерде бірнеше алтын медаль жеңіп алған. Алдағы уақытта Даужан жасанды интеллект пен спорттық бағдарламалау бағыттарын қатар дамытуды жоспарлап отыр.
Ұлттық құрама мүшесі, Талдықорғаннан келген, өткен жылғы олимпиаданың жүлдегері Жәнібек Қасымқан биылғы оқу-жаттығу жиындарының әлдеқайда қарқынды өткенін атап өтті.
Жәнібек Қасымқан
Талдықорғаннан келген ұлттық құрама мүшесі, өткен жылғы олимпиада жүлдегері
«Биыл дайындық әлдеқайда қарқынды. Дәріс оқитын мамандар көбейді, тақырыптар да кеңейді: Computer Vision, NLP, Machine Learning. Тапсырмалар да бұрынғыдан күрделірек болды». Жәнібек жасанды интеллект саласына математикаға деген қызығушылығының арқасында келген. Оның айтуынша, мектептегі ең сүйікті пәні – математика болған. «Жасанды интеллект математикамен тығыз байланысты. Әсіресе Deep Learning бағыты маған өте қызық. Осы саланың математикалық амалдарын зерттегенді ұнатамын», – деп түсіндіреді ол. Жәнібектің табысқа жету формуласы қарапайым: тек оқуды жалғастырып, тапсырмаларды тұрақты түрде орындау керек.
Қарқынды оқу кестесіне қарамастан, оқушыларға демалуға да уақыт бөлінді. Олар экскурсияларға қатысып, мұражайларды аралады және елордадағы LRT желісімен жүріп көрді. Ең есте қалған шаралардың бірі – Леонардо да Винчиге арналған көрме болды. Онда оқушылар ұлы ғалымның өнертабыстарымен қызығушылықпен танысты.
«Бұл бір ғана таптырмас идеяға тірелмейді»
Жасанды интеллект бойынша ұлттық құраманың бас жаттықтырушысы Максим Мәметқұлов оқушыларға қамқор тәлімгер бола білді. Ол бұған дейін өзі де нақты ғылымдар бойынша халықаралық олимпиадаларға қатысқан. Сондықтан финалдық іріктеу аяқталғанша қатысушыларды мазаламауды және олардың көңілін бөлмеуді өтінді. Оның айтуынша, жасанды интеллект олимпиадасы – жай ғана тапқырлықты сынайтын дәстүрлі жарыс емес.
«Бұл – бір идеяны ойлап табу үшін 10 сағат отыратын сала емес. Мұнда жүздеген шағын, тіпті кейде сәтсіз көрінетін идеяларды да адал тексеріп, оларды біртіндеп жетілдіре білген адам жеңіске жетеді. Қазір әлемнің өзі мұндай жарыстардың әдіс-тәсілдерін әлі қалыптастырып жатыр. Математика немесе физика олимпиадаларындағыдай қалыптасқан дәстүр әзірге жоқ».
Максим Мәметқұлов
Жасанды интеллект бойынша ұлттық құраманың бас жаттықтырушысы
«Мысалы, француз математикалық мектебі абстрактілі ойлауға көбірек мән береді, ал орыс мектебі, керісінше, практикалық бағытты ұстанады. Ал жасанды интеллект саласында әзірге өзіміздің айқын қолтаңбамыз қалыптасқан жоқ. Бұл тек Қазақстанға ғана емес, жалпы әлемге тән жағдай. Сондықтан біз өзіміздің қазақстандық жасанды интеллект мектебін қалыптастыруға тырысып жатырмыз», – деп түсіндірді Максим Мәметқұлов.
Оның пікірінше, мұндай мектеп іс-тәжірибеге бағытталған, қалыптан тыс ойлай алатын және стереотиптен тыс шешім қабылдай білетін мамандарды тәрбиелеуі керек. Жаттықтырушының сөзінше, басты мақсат – тек ұлттық құраманың финалдық сегіздігіне енгендерді ғана емес, барлық қатысушыны дамыту. «Тіпті финалдық сегіздікке енбей қалғандардың өзі бұл жерден жаңа білім мен тәжірибе алып кетуі керек. Біз бұл жұмысты ұзақ мерзімді мақсатпен жүргізіп жатырмыз. Кезінде мықты математикалық мектептер қалай қалыптасса, біз де жасанды интеллект саласында сондай берік мектеп құруды көздейміз», – деп қосты ол.
Бұл неге ел үшін маңызды?
Спорттық бағдарламалау федерациясында бұл бастаманың мақсаты тек медаль жеңіп алу емес, елдің болашағына инвестиция салу екенін айтады. «Бұл балалардың білімі ертең-ақ сұранысқа ие болады. Олар тек Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлемде бәсекеге қабілетті. Ең маңыздысы – олардың осы қауымдастықтың бір бөлігі болып қалуы. Тіпті чемпион атанбағандардың өзі кейін стартаптар құрып, ірі компанияларда жұмыс істеп, жаңа технологияларды дамытуға үлес қосады», – дейді Федерацияның бас хатшысы Данабек Қалиаждаров.
Қазірдің өзінде бағдарлама түлектері Абу-Дабиден бастап Қытайға дейінгі әлемнің жетекші университеттеріне гранттар мен стипендиялар арқылы оқуға түсіп жатыр. Федерацияның тағы бір маңызды міндеті – қыз балаларды осы салаға көбірек тарту. Қазір ұлттық құрамада қыздардың саны аз. Ұйым өкілдерінің айтуынша, бұл қабілетке емес, қоғамдағы қалыптасқан стереотиптерге байланысты. «Ата-аналар көбіне “Саған мұның не қажеті бар? Бұл – ер адамдардың ісі” дейді. Федерацияның міндеті – қамту аясын кеңейту. Егер қыздар бізге келмесе, онда біз әлеуетті қатысушылардың тең жартысынан айырылып қаламыз», – деп түсіндіреді Данабек Қалиаждаров. Бүгінде Федерацияның бағдарламаларына Қазақстан бойынша 5–6 мыңға жуық мектеп оқушысы қатысады. Мұның жарқын дәлелі – қазақстандық оқушы қыздардың Италияда өткен EGOI 2026 қыздар арасындағы Еуропалық информатика олимпиадасындағы тарихи жетістігі. Биыл Қазақстан құрамасы бұл жарыста алғаш рет күміс және қола медаль жеңіп алды. Қыздардың олимпиадаға сапарына да Kaspi.kz қолдау көрсетті.
Федерацияның түсіндіруінше, бастапқыда олимпиаданы Таяу Шығыстағы елдердің бірінде өткізу жоспарланған. Алайда өңірдегі жағдайға байланысты ұйымдастырушылар тәуекелге бармай, жарысты өткізуді Қазақстанға сеніп тапсырған.
«Мұндай ауқымды шараларды өз нәтижесімен де, ұйымдастыру деңгейімен де сенімге ие болған елдерге ғана тапсырады», – дейді Федерация өкілдері.
Арада бір ай өткен соң бұл оқушылар халықаралық олимпиаданың қатысушылары ретінде қайтадан компьютер алдына отырады. Ал бірнеше жылдан кейін дәл осы жастар миллиондаған адам қолданатын жаңа технологияларды жасап шығаратын мамандарға айналуы әбден мүмкін.